Fundacja rodzinna to stosunkowo nowa instytucja prawna w Polsce, stworzona w celu ochrony majątku wniesionego przez fundatora, pozwalająca na jego pomnażanie oraz mająca zapewnić wsparcie finansowe lub materialne członkom rodziny lub innym osobom wskazanym przez fundatora.
Fundacja rodzinna pozwala w szczególności zabezpieczyć zgromadzony majątek fundatora przed ryzykiem związanym z dalszym prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, zwłaszcza gdy ta działalność wiążę się z potencjalną odpowiedzialnością całym swoim majątkiem za zobowiązania powstałe w następstwie jej wykonywania.
Fundacja rodzinna jest również narzędziem służącym do planowania przemyślanej sukcesji, ponieważ umożliwia spokojne przekazanie majątku kolejnym pokoleniom, z minimalnym ryzykiem sporów między spadkobiercami.
Poniżej w prostych słowach wyjaśniam, czym jest fundacja rodzinna, jak działa i jakie korzyści oferuje z perspektywy ochrony majątku.
Podstawy działania fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna jest odrębną osobą prawną, powoływaną przez fundatora (lub kilku fundatorów) w celu zarządzania majątkiem wniesionym do fundacji. Fundacja ma pomnażać przekazany jej majątek oraz spełniać świadczenia na rzecz beneficjentów wskazanych przez fundatora. Beneficjentami mogą być członkowie rodziny, osoby jemu bliskie, a także sam fundator.
Fundator decyduje, jaki majątek wniesie na rzecz fundacji. Mogą to być m.in. oszczędności, środki pieniężne, udziały lub akcje w spółkach, nieruchomości czy inne prawa majątkowe. Przy czym pamiętać należy, że minimalna wartość funduszu założycielskiego określona ustawowo to 100 000 zł.
Majątek wniesiony do fundacji staje się jej własnością i przestaje być majątkiem prywatnym fundatora.
Mimo powyższego zwracam uwagę na to, że fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, w tym z tytułu obowiązku alimentacyjnego. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć. Dodatkowo fundacja rodzinna odpowiada także za wykonanie powstałego po jej ustanowieniu obowiązku alimentacyjnego obciążającego fundatora. W przypadku gdy egzekucja z majątku fundatora obowiązku alimentacyjnego powstałego po ustanowieniu fundacji rodzinnej okaże się bezskuteczna, uprawniony może prowadzić egzekucję z majątku fundacji rodzinnej.
Jednocześnie fundator nie odpowiada za zobowiązania fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna wykorzystuje otrzymany majątek do pomnażania jego wartości oraz wypłacania świadczeń na rzecz beneficjentów wskazanych przez fundatora.
Działalność gospodarcza fundacji rodzinnej.
Jak Fundacja Rodzinna może pomnażać swój majątek?
Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą w zakresie wyraźnie określonym w ustawie, tj. może:
- zarządzać majątkiem;
- wynajmować lub dzierżawić nieruchomości,
- posiadać udziały lub akcje w spółkach oraz wykonywać prawa z tych udziałów lub akcji,
- udzielać pożyczek beneficjentom lub spółkom powiązanym,
- inwestować w papiery wartościowe, instrumenty finansowe lub fundusze inwestycyjne,
- obracać mieniem, o ile jest to związane z zarządzaniem majątkiem fundacji.
Fundacja nie może natomiast prowadzić typowej działalności operacyjnej, takiej jak handel, produkcja czy świadczenie usług niepowiązanych z zarządzaniem majątkiem.
Kluczowe elementy działania fundacji, w tym zakres działalności, cele, sposób wypłacania świadczeń oraz katalog beneficjentów, określa fundator w statucie fundacji.
Proces założenia fundacji rodzinnej.
Utworzenie fundacji odbywa się w kilku krokach, które zostały przedstawione poniżej:
- USTANOWIENIE FUNDACJI RODZINNEJ
Fundator aby utworzyć Fundację Rodzinną powinien złożyć oświadczenie o ustanowieniu fundacji – w akcie założycielskim albo w testamencie, na wypadek śmierci. Zarówno akt założycielski, jak i testament muszą być sporządzone w formie aktu notarialnego.
- SPORZĄDZENIE STATUTU
Najistotniejszym dokumentem Fundacji Rodzinnej jest jej statut. Statut musi być sporządzony w formie aktu notarialnego i określać m.in.:
- nazwę i siedzibę fundacji,
- cel działania,
- beneficjentów i ich uprawnienia,
- zasady działania organów,
- wysokość funduszu założycielskiego (minimum 100 000 zł).
- WNIESIENIE MAJĄTKU
Po wykonaniu ww. kroków, Fundator powinien przekazać do fundacji rodzinnej określone składniki majątkowe, które stanowią jej fundusz założycielski.
- POWOŁANIE ORGANÓW FUNDACJI
Fundacja Rodzinna powinna mieć również stosowne organy i osoby w nich zasiadające. Ustawowe organy fundacji to:
- Zarząd – prowadzi sprawy fundacji i reprezentuje ją na zewnątrz. Fundator może być członkiem zarządu.
- Rada nadzorcza – organ obowiązkowy tylko wtedy, gdy liczba beneficjentów przekracza 25. W mniejszych fundacjach jest fakultatywna.
- Zgromadzenie beneficjentów –Statut określa, którzy beneficjenci mogą w nim uczestniczyć.
- REJESTRACJA
Proces rejestracji Fundacji Rodzinnej kończy się z chwilą wpisu do Rejestru Fundacji Rodzinnych, prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Jest to także moment nabycia przez Fundację Rodzinną osobowości prawnej.
Zasady funkcjonowania fundacji rodzinnej.
Po rejestracji fundacja działa jako samodzielna osoba prawna. Zarząd prowadzi sprawy bieżące, zarządza majątkiem fundacji oraz realizuje cele określone przez fundatora w statucie. Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą w zakresie określonym w statucie oraz ustawie.
Fundacja powinna również wypłacać świadczenia na rzecz beneficjentów, zgodnie z postanowieniami statutu. Świadczenia mogą mieć charakter pieniężny lub rzeczowy – mogą dotyczyć utrzymania, edukacji, leczenia lub innych potrzeb dowolnie określonych przez fundatora w statucie. Mogą więc polegać na zapewnieniu beneficjentowi mieszkania, wyżywienia lub innego rodzaju wsparcia materialnego.
Majątek fundacji rodzinnej po śmierci fundatora.
Jedną z najważniejszych zalet fundacji rodzinnej jest jej trwałość, ponieważ fundacja rodzinna nie ulega rozwiązaniu po śmierci fundatora.
Dodatkowo majątek wniesiony do fundacji nie wchodzi do masy spadkowej, nie podlega podziałowi między spadkobierców, pozostaje pod zarządem fundacji rodzinnej i jest wykorzystywany zgodnie z wolą fundatora.
Po śmierci fundatora jego prawa i obowiązki wobec fundacji wygasają, jednak fundacja rodzinna kontynuuje działalność w oparciu o statut. Zarząd dalej zarządza majątkiem, a świadczenia dla beneficjentów są realizowane zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami.
Dzięki temu fundacja rodzinna zapewnia ciągłość zarządzania majątkiem oraz minimalizuje ryzyko sporów spadkowych.
Przydaje się to w szczególności w przypadku wniesienia przez fundatora do fundacji rodzinnej udziałów lub akcji w spółkach prawa handlowego, np. udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – to fundacja jest właścicielem tych udziałów, dzięki czemu nie zostaną one rozdrobnione w wyniku działu spadku. W praktyce oznacza to, że spółka może w sposób stabilny kontynuować swoją działalność, bez ryzyka paraliżu decyzyjnego, zmian właścicielskich narzuconych wolą kilku spadkobierców czy konieczności sprzedaży udziałów w celu dokonania działu spadku.
Fundacja rodzinna pozwala więc zachować integralność majątku, zapewnia płynność zarządzania przedsiębiorstwem i umożliwia skuteczne zabezpieczenie jego przyszłego funkcjonowania na wiele lat po śmierci fundatora. Sukcesja z pomocą fundacji rodzinnej umożliwia więc zachowanie majątku w jednym ośrodku decyzyjnym.
Inne korzyści fundacji rodzinnej.
W chwili pisania artykułu, w listopadzie 2025 roku, fundacja rodzinna korzysta z szeregu przywilejów podatkowych, o których wspominam w dużym skrócie poniżej:
Po pierwsze fundacja rodzinna jest podatnikiem CIT, ale co do zasady korzysta z podmiotowego zwolnienia z tego podatku Zwolnienie dotyczy działalności wskazanej jako dozwolona w ustawie o fundacji rodzinnej. Działalność wykraczająca poza ten zakres jest opodatkowana sankcyjną stawką 25% CIT.
Momentem, w którym fundacja traci zwolnienie z CIT, jest wypłata świadczenia na rzecz beneficjenta lub fundatora. W takim przypadku fundacja ma obowiązek zapłaty 15% CIT od wartości świadczenia.
Świadczenia wypłacane beneficjentom podlegają również opodatkowaniu PIT, którego wysokość zależy m.in. od stopnia pokrewieństwa z fundatorem oraz od wartości mienia wniesionego do fundacji przez fundatora. W przypadku beneficjentów z tzw. grupy „zero” (np. małżonka, dzieci, wnuków) świadczenia mogą korzystać ze zwolnienia z PIT – co w praktyce oznacza 0% podatku.
Świadczenia z fundacji nie są objęte daniną solidarnościową ani składkami ZUS i zdrowotnymi, co stanowi znaczącą korzyść wobec tradycyjnych form przekazywania majątku.
Podsumowanie – fundacja rodzinna.
Fundacja Rodzinna to nowy sposób na zabezpieczenie majątku przed negatywnymi następstwami prowadzenia ryzykownej działalności gospodarczej przez fundatora. Fundacja rodzinna stanowi swoisty skarbiec, do którego można przenieść dotychczas zgromadzony majątek – bez obaw, że w razie niepowodzenia dalszych inwestycji stanie się on celem działań windykacyjnych.
Jeżeli po przeczytaniu artykułu chciałbyś skonsultować założenie fundacji rodzinnej z adwokatem, który ma doświadczenie w jej zakładaniu i obsłudze – zapraszam do kontaktu. Pomogę w szczególności w przygotowaniu statutu fundacji rodzinnej.
Prowadzona przeze mnie – Kancelaria Adwokacka Adwokata Jana Grubizny w Gliwicach, świadczy usługi na obszarze całego Śląska i Opolszczyzny oraz online na terenie całego kraju. Z chęcią pomogę Ci utworzeniu fundacji rodzinnej. Zapraszam do kontaktu.
Frazy Kluczowe: Fundacja Rodzinna, Sukcesja, Adwokat, Gliwice, Śląsk, Pomoc Prawna Polska, Zakładanie Fundacji Rodzinnej, Pomoc w założeniu Fundacji Rodzinnej, Co to jest Fundacja Rodzinna? Co daje Fundacja Rodzinna? Pomoc prawna w założeniu Fundacji Rodzinnej. Pomoc prawna w prowadzeniu Fundacji Rodzinnej.
