Czy można wykreślić hipotekę przymusową wpisaną do księgi wieczystej nieruchomości w przypadku przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego tą hipoteką?
Odpowiedź na wyżej postawione pytanie wydaje się prosta. Zgodnie z literalną treścią art. 70 § 8 Ordynacji Podatkowej „Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.”
Przepis ten sugeruje więc, że dopóki hipoteka istnieje, zobowiązanie podatkowe trwa, a tym samym wykreślenie hipoteki nie powinno być możliwe.
W praktyce jednak sytuacja wygląda odmiennie, a odpowiedź na postawione pytanie , wbrew pozorom, nie jest taka oczywista.
Niekonstytucyjność mechanizmu „nieprzedawniania” zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką.
Powyższe wynika z tego, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 roku, w sprawie SK 40/12, Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji Podatkowej, który obowiązywał od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., o treści: „Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki”.
Podstawą stwierdzenia niekonstytucyjności ww. artykułu było zróżnicowanie przez opisywaną treść ustawy sytuacji podatników – w zależności bowiem od sposobu zabezpieczenia ich należności, a więc tego jaki majątek oni posiadali, ich zobowiązania mogły się przedawniać albo nie, co miało miejsce w przypadku właścicieli nieruchomości, którym ustanowiono hipotekę.
Co prawda wskazany Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczył wprost obecnie obowiązującego art. 70 § 8 Ordynacji Podatkowej – z uwagi na kwestie formalne, ale w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że sformułowane zastrzeżenia dotyczące konstytucyjności kieruje także wobec ww. art. 70 § 8 Ordynacji Podatkowej, ponieważ jest on odpowiednikiem artykułu, którego brak konstytucyjności stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Stąd w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podniósł, że ustawodawca powinien podjąć pilną interwencję w celu wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 Ordynacji Podatkowej, co jak widać nie nastąpiło do momentu opublikowania tego artykułu w listopadzie 2025 roku.
Brak działań ustawodawcy nie oznacza jednak, że nie można doprowadzić do wykreślenia hipoteki przymusowej zabezpieczającej przedawnione zobowiązanie podatkowe.
Możliwość odmowy zastosowania przez Sąd art. 70 § 8 Ordynacji Podatkowej – Przedawnienie zobowiązania podatkowego a hipoteka przymusowa
Doprowadzenie do wykreślenia hipoteki przymusowej zabezpieczającej przedawnione zobowiązanie podatkowe jest możliwe – przy czym wymagać będzie powołania się zarówno na Konstytucję oraz na przytoczony wcześniej Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 roku w sprawie SK 40/12 oraz zainicjowania stosownego postępowania sądowego.
Powyższe wynika z tego, że sądy powszechne i administracyjne wypracowały linię orzeczniczą, zgodnie z którą w świetle przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 70 § 8 nie powinien być stosowany – Sądy wyraźnie podkreślają, że oczywistość niezgodności art. 70 § 8 z Konstytucją, potwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy stosowania tego przepisu. (Tak m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 18 czerwca 2019 roku w sprawie o sygn. akt IX Ca 144/19)
Stanowisko to prowadzi do konkluzji, że skoro zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, to z chwilą przedawnienia wygasła także zabezpieczająca je hipoteka na podstawie art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i od tego momentu treść księgi wieczystej staje się niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym.
W efekcie interpretacja ta pozwala wykreślenie hipotek przymusowych, które zabezpieczają przedawnione zobowiązania podatkowe.
Opisana wyżej linia orzecznicza potwierdza, że pomimo braku zmian legislacyjnych istnieje skuteczna droga prawna pozwalająca wyeliminować nieaktualny wpis hipoteki zabezpieczającej przedawnioną należność podatkową.
Podsumowanie – przedawnienie zobowiązania podatkowego a hipoteka przymusowa.
Wobec powyższego, istnieje droga prowadząca do wykreślenia z treści księgi wieczystej hipoteki przymusowej zabezpieczającej przedawnione zobowiązanie podatkowe, ale wymaga ona sięgnięcia do orzecznictwa oraz do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 roku w sprawie SK 40/12.
Jeżeli po przeczytaniu artykułu chciałbyś dowiedzieć się jak dokładnie doprowadzić do wykreślenia hipotek przymusowych zabezpieczających przedawnione zobowiązanie podatkowe – zapraszam do kontaktu. Pomogę w szczególności w przygotowaniu statutu fundacji rodzinnej oraz udzielę odpowiedzi na inne pytania dotyczące Fundacji Rodzinnej.
Prowadzona przeze mnie – Kancelaria Adwokacka Adwokata Jana Grubizny w Gliwicach, świadczy usługi na obszarze całego Śląska oraz Polski. Z chęcią pomogę Ci w rozwiązaniu Twoich problemów. Zapraszam do kontaktu, w tym za pośrednictwem Linkedin.
Frazy Kluczowe: Adwokat Gliwice, Śląsk, Adwokat Katowice, Pomoc Prawna Polska, Zobowiązanie Podatkowe, Hipoteka Przymusowa, Przedawnienie zobowiązania podatkowego a hipoteka przymusowa, wykreślenie hipoteki przymusowej, czy można wykreślić hipotekę przymusową skarbową jeżeli uległa ona przedawnieniu.
